Đào tạo Chấp hành viênvới mục tiêu vừa đảm bảo cho học viên tiếp cận những thông tin mới có tính chất thời sự đối với một số chế định của một số ngành luật cơ bản có liên quan trực tiếp đến ngành nghề Chấp hành viên, đồng thời chú trọng đào tạo kỹ năng nghề nghiệp. Chính vì vậy, phương pháp đào tạo cũng cần được sử dụng một cách linh hoạt đảm bảo thực hiện được mục đích của việc đào tạo Chấp hành viên. Phương pháp giảng dạy được áp dụng trong đào tạo các chức dạnh tư pháp nói chung và đào tạo Chấp hành viên nói riêng là phương pháp giảng dạy tích cực. Phương pháp này đặc biệt chú trọng đào tạo về thực hành trong hầu hết quá trình học, ngoại trừ một số bài học về luật thực định. Nội dung của phương pháp này là phát huy tính tích cực, chủ động của người học, lấy người học làm trung tâm. Cụ thể, trong đào tạo Chấp hành viên đã áp dụng những phương pháp giảng dạy sau:
(i) Phương pháp thuyết trình
Đây là phương pháp mang tính truyền thống và được sử dụng rộng rãi trong các cơ sở đào tạo pháp luật cơ bản của Việt Nam. Tuy nhiên, đào tạo các chức danh tư pháp nói chung và đào tạo Chấp hành viên nói riêng tại Học viện Tư pháp phương pháp này ít được sử dụng. Đối với chương trình đào tạo Chấp hành viên, phương pháp này chủ yếu được các giảng viên sử dụng để giảng dạy các bài trong phần chuyên đề. Để khắc phục những hạn chế của phương pháp này, trong quá trình giảng dạy, các giảng viên Chấp hành viên cũng đã kết hợp thuyết trình với việc chuẩn bị thêm một số tình huống cụ thể phục vụ cho bài học để học viên được trao đổi một cách chủ động, độc lập hơn.
Để phương pháp này được sử dụng một cách có hiệu quả, các giảng viên trong quá trình giảng dạy cần chuẩn bị nhiều tình huống, ví dụ thực tiễn để học viên có thể thảo luận, tránh tình trạng giáo viên độc thoại trên lớp. Hơn nữa, việc lựa chọn giảng viên để giảng dạy những chuyên đề này cũng hết sức quan trọng. Đây là những chuyên đề mang tính chất lý thuyết và là nền tảng cho quá trình giảng dạy phần kỹ năng sau này, chính vì vậy, cần lựa chọn những giảng viên có nhiều kinh nghiệm trong quá trình giảng dạy và kiến thức pháp luật uyên thâm.
(ii) Phương pháp song giảng
Đây là phương pháp không chỉ được sử dụng trong đào tạo Chấp hành viên mà còn được sử dụng rộng rãi trong đào tạo các chức danh tư pháp khác. Phương pháp này là sự kết hợp giữa giảng viên đang trực tiếp hành nghề trong thực tế với giáo viên lý thuyết là cán bộ giảng dạy, nghiên cứu của các cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu và các cơ quan quản lý nhà nước. Trong chương trình đào tạo Chấp hành viên, phương pháp song giảng được áp dụng để giảng các bài lý thuyết kỹ năng và bài tình huống. Việc áp dụng phương pháp này trong các khóa đào tạo Chấp hành viên đã mang lại những hiệu quả đáng kể. Sau khóa học, học viên không những được trang bị kỹ năng nghề nghiệp mà còn được trang bị cả kiến thức lý luận cần thiết cho hoạt động nghề nghiệp của mình. Đồng thời, phương pháp song giảng cũng giúp các giảng viên trong quá trình giảng dạy học tập được kinh nghiệm và bổ sung kiến thức cho nhau.
Tuy nhiên, việc áp dụng phương pháp song giảng trong đào tạo Chấp hành viên trong thời gian qua cũng thể hiện một số hạn chế nhất định. Đó là việc chưa có sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa các giảng viên trong quá trình giảng dạy, vẫn còn có tình trạng bất đồng quan điểm của các giảng viên khi lên lớp. Điều này xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Trước hết đó là do giảng viên lý thuyết và giảng viên thực hành thường không có thời gian để trao đổi trước với nhau về nội dung bài giảng cũng như thống nhất về chuyên môn, về cách thức tiến hành bài giảng. Chính vì vậy, mà việc áp dụng phương pháp song giảng thời gian qua chưa thực sự mang lại hiệu quả như mong muốn.
Xuất phát từ những lý do trên, để phương pháp song giảng phát huy hiệu quả thì các giảng viên cần dành thời gian trao đổi trước với nhau về một số vấn đề của bài giảng như nội dung bài giảng, cách thức tiến hành bài giảng, phân công người dẫn dắt, cách thức giải quyết những bất đồng… Thông thường, các giảng viên được mời để song giảng là một giảng viên lý thuyết của Học viện, Đại học luật, Cục Thi hành án dân sự và một giảng viên thực tế là Chấp hành viên đang công tác tại cơ quan thi hành án. Vì vậy, việc các giảng viên gặp nhau để trực tiếp trao đổi về bài giảng là hết sức khó khăn, do đó, các giảng viên nên dành thời gian trao đổi với nhau qua điện thoại, Email…
(iii) Phương pháp học thông qua tình huống
Phương pháp học thông qua tình huống là phương pháp giúp các học viên rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp thông qua việc giải quyết các tình huống thực tiễn đặt ra từ các vụ việc đã được giải quyết trong thực tế. Với phương pháp này, trong giờ học, học viên sẽ vận dụng kiến thức lý thuyết đã học ở bài lý thuyết kỹ năng để giải quyết các tình huống phát sinh, đồng thời học viên được thực hành nghề nghiệp thông qua việc trực tiếp đóng vai các Chấp hành viên để giải quyết vụ việc.
Phương pháp học thông qua tình huống được thực hiện trong chương trình đào tạo Chấp hành viên ở các bài tình huống, được tiến hành sau khi học viên đã được truyền đạt các kiến thức lý thuyết kỹ năng. Phương pháp này được thực hiện trong đào tạo Chấp hành viên đã mang lại những hiệu quả nhất định. Với phương pháp này, học viên được thực hành nghề ngay tại buổi học, đồng thời tạo sự năng động, sáng tạo, làm tăng khả năng suy nghĩ độc lập của học viên trong việc giải quyết các vấn đề thực tế.
Phương pháp học thông qua tình huống được triển khai trên cơ sở các hồ sơ thực tế. Học viên được phát trước hồ sơ thực tế trong một thời gian hợp lý trước mỗi buổi học tình huống và học viên phải nghiên cứu trước hồ sơ, viết thu hoạch. Tại buổi học, các học viên trao đổi, thảo luận với nhau, trao đổi, thảo luận với giảng viên và việc trao đổi diễn ra liên tục cho đến khi thống nhất được việc giải quyết tình huống đặt ra. Thông qua việc giải quyết các vấn đề mà tình huống đặt ra, giảng viên khái quát hoá thành các kinh nghiệm nghề nghiệp, làm cơ sở cho các thao tác nghề nghiệp chuẩn sau này của học viên. Đồng thời với việc giải quyết các tình huống phát sinh trong hồ sơ, giảng viên có thể khai thác thêm một số tình huống thường xảy ra trong thực tế mà liên quan đến bài học để học viên giải quyết. Bên cạnh việc thảo luận giải quyết những tình huống trong hồ sơ, với những bài tình huống, một số giảng viên đã áp dụng cách thức cho học viên được thực hành nghề nghiệp ngay tại buổi học bằng việc đóng vai Chấp hành viên, cán bộ thi hành án để trực tiếp giải quyết những công việc đó. Hơn nữa, trong buổi học tình huống, học viên còn được rèn luyện cả kỹ năng soạn thảo các văn bản giải quyết thi hành án trong từng trường hợp cụ thể.
Qua khảo sát ý kiến các giảng viên tham gia giảng dạy và học viên lớp đào tạo Chấp hành viên thì việc áp dụng phương pháp này trong chương trình đào tạo Chấp hành viên được các giảng viên và học viên đánh giá rất cao.
(iv) Phương pháp kiến tập tại cơ quan thi hành án
Đây là phương pháp đào tạo giúp học viên làm quen với các vụ việc trong thực tế, để từ đó có cách nhìn vụ việc từ nhiều góc độ khác nhau mang tính biện chứng. Qua buổi kiến tập học viên sẽ có điều kiện học tập ở Chấp hành viên trong cách xử sự và cách giải quyết đối với tình huống cụ thể. Trong chương trình đào tạo Chấp hành viên dành 01 buổi để các học viên được đi kiến tập tại các cơ quan thi hành án. Với buổi kiến tập này, các học viên được chứng kiến Chấp hành viên tiến hành những việc thi hành án cụ thể như: xác minh, làm việc với đương sự, tổ chức cưỡng chế thi hành án… Thông thường, việc kiến tập của học viên được chia theo nhóm từ 10 - 15 người. Trước khi đi kiến tập, giảng viên hướng dẫn sẽ liên hệ với Chấp hành viên của cơ quan thi hành án để có thể giới thiệu qua với học viên về vụ việc kiến tập. Sau buổi kiến tập, các học viên sẽ phải viết báo cáo thu hoạch nhận xét về việc thi hành án của Chấp hành viên mà học viên đã được chứng kiến và đưa ra những kinh nghiệm của bản thân sau buổi thực tế.
Phương pháp này đã mang lại hiệu quả nhất định góp phần nâng cao chất lượng đào tạo Chấp hành viên trong thời gian qua. Tuy nhiên, để việc áp dụng phương pháp này trong thời gian tới đạt kết quả cao hơn thì ngoài việc bố trí cho học viên một buổi thực tế tại cơ quan thi hành án, theo chúng tôi, trong chương trình đào tạo Chấp hành viên cần bố trí thời gian để các học viên được trực tiếp xem việc giải quyết thi hành án thông qua băng, đĩa… Cụ thể, các giảng viên có thể quay một buổi thi hành án thực tế như Chấp hành viên làm việc với đương sự, Chấp hành viên tiến hành xác minh, tiến hành buổi cưỡng chế… Sau khi xem, các học viên có thể thảo luận, đưa ra những nhận xét đối với việc làm của Chấp hành viên, đồng thời giảng viên sẽ tổng kết lại và đưa ra cách làm đúng với việc thi hành án đó.
(i) Phương pháp tự học
Phương pháp học của học viên cũng là một trong những yếu tố quan trọng quyết định hiệu quả đào tạo. Muốn học tập đạt kết quả tốt, các học viên cần có phương pháp học khoa học. Với chương trình đào tạo Chấp hành viên, từng phần cụ thể học viên cần có những phương pháp học khác nhau. Việc sử dụng phương pháp học linh hoạt sẽ giúp học viên học tập mang lại kết quả cao. Ngoài việc học trên lớp thì việc tự học, tự nghiên cứu của học viên có một vai trò vô cùng quan trọng trong việc nâng cao chất lượng đào tạo nói chung và kỹ năng nghề nghiệp của học viên nói riêng. Nếu học viên có phương pháp tự học khoa học thì chắc chắn sẽ mang lại hiệu quả cao. Tuy nhiên, đối với từng chuyên đề thì học viên cần có những phương pháp tự học khác nhau. Cụ thể:
Đối với phần chuyên đề, đây là những bài lý thuyết nhằm trang bị kiến thức nền cho học viên và tại buổi học chủ yếu các giảng viên sử dụng phương pháp thuyết trình. Vì vậy, để giúp cho buổi học trên lớp đạt hiệu quả cao, tránh độc thoại, nhàm chán thì các học viên nên đọc bài trước ở nhà, từ đó dự kiến trước các câu hỏi, tình huống cụ thể để trao đổi với giảng viên, với các học viên khác trên lớp.
Đối với các bài học tình huống, học viên cần nghiên cứu kỹ hồ sơ ở nhà, giải quyết tình huống trên cơ sở yêu cầu của hồ sơ, sau đó có thể đặt ra những tình huống và những vướng mắc để có thể trao đổi với giảng viên và với các học viên. Bên cạnh việc chuẩn bị ở trên thì mỗi học viên phải chuẩn bị và xác định trước những công việc cần tiến hành, cách thức giải quyết tình huống… trong trường hợp được phân công đóng vai Chấp hành viên, cán bộ thi hành án.
Đối với buổi kiến tập tại cơ quan thi hành án, trước buổi kiến tập học viên phải cập nhật thông tin về buổi làm việc từ giảng viên hướng dẫn, đồng thời tại buổi kiến tập học viên phải quan sát việc làm của Chấp hành viên, cán bộ thi hành án từ hành vi, cách xử sự đến cách giải quyết tình huống và cách ghi biên bản… Trên cơ sở đó, đối chiếu với quy định của pháp luật và kỹ năng nghề nghiệp được học trên lớp, học viên phải đưa ra được nhận xét việc làm của Chấp hành viên, cán bộ thi hành án đó có đúng không và rút ra bài học kinh nghiệm cho bản thân.
(ii) Phương pháp học trên lớp
Để buổi giảng của giảng viên đạt hiệu quả cao, ngoài việc giảng viên phải chuẩn bị bài tốt và có phương pháp giảng phù hợp, thì học viên cũng đóng một vai trò quan trọng. Chính vì vậy, học viên khi lên lớp cần phải có một phương pháp học khoa học. Với mỗi buổi học, học viên phải có thái độ chủ động, tích cực. Ngoài việc nghe giảng để lĩnh hội kiến thức truyền đạt của giảng viên thì học viên phải chủ động đặt ra những câu hỏi liên quan đến bài học để các học viên khác thảo luận hoặc yêu cầu giảng viên trả lời. Mặt khác, với những câu hỏi, tình huống giảng viên đưa ra học viên cần tích cực suy nghĩ để đưa ra chính kiến của mình. Có như vậy, buổi học mới thực sự sôi nổi và mang lại hiệu quả cao.
(iii) Phương pháp học theo nhóm
Đây là một phương pháp phát huy được tính tập thể, đồng thời tạo điều kiện cho các học viên học hỏi lẫn nhau cả trong quá trình tự học cũng như học trên lớp. Phương pháp này hiện nay đã được áp dụng một cách rộng rãi trong việc học tập của học viên. Cụ thể, tại các giờ tự học, các học viên cùng nghiên cứu bài, cùng giải quyết những yêu cầu của hồ sơ tình huống, qua đó trao đổi, thảo luận với nhau xây dựng báo cáo nghiên cứu hồ sơ cũng như kịch bản thực hành tình huống (theo yêu cầu của hồ sơ) của cả nhóm. Để kiểm tra sự tham gia của các thành viên với hoạt động học tập của nhóm, giáo viên lên lớp không gọi mọi nhóm bất kỳ lên báo cáo nghiên cứu hồ sơ và thực hành tình huống. Với các thành viên trong nhóm được chỉ định, giáo viên gọi tên bất kỳ một thành viên trong nhóm lên báo cáo hoặc đóng vai, với cách thức này, giáo viên kiểm soát được sự tham gia của toàn bộ các học viên vào hoạt động học tập chung của nhóm.
(i) Phương pháp quản lý học viên
Quản lý học viên nhằm mục đích kiểm tra, đánh giá ý thức học tập của học viên. Để quản lý đạt hiệu quả cao thì việc lựa chọn phương pháp, cách thức quản lý phù hợp là hết sức cần thiết. Đối với đào tạo Chấp hành viên thông thường một khóa được chia thành 04 lớp. Để quản lý khóa, Phòng đào tạo sẽ phân công một hoặc hai chuyên viên làm cán bộ quản lý khóa, đồng thời Khoa đào tạo Chấp hành viên và các chức danh tư pháp phân công mỗi lớp một giáo viên chủ nhiệm là giảng viên của Khoa. Việc điểm danh tại các buổi học sẽ do cán bộ quản lý khóa thực hiện, chủ yếu áp dụng điểm danh bằng thẻ từ và duy trì chế độ điểm danh chặt chẽ. Còn giáo viên chủ nhiệm quản lý lớp về chuyên môn. Việc phối hợp quản lý này đã giúp cho việc quản lý học viên đạt được những hiệu quả nhất định. Tuy nhiên, phương pháp quản lý trong đào tạo Chấp hành viên hiện nay vẫn thể hiện những tồn tại. Điều này thể hiện ở chỗ phương pháp quản lý chưa thực sự phát huy tính chủ động, tự giác của học viên, học viên thường cảm thấy không thoải mái khi bị quản lý quá chặt. Mặt khác, đôi khi kết quả điểm danh chưa thể hiện chính xác ý thức học tập, như có những trường hợp học viên chỉ điểm danh xong rồi đi về…. Hơn nữa, trong quá trình đào tạo Chấp hành viên thời gian qua, sự phối hợp giữa cán bộ quản lý khóa và giáo viên chủ nhiệm nhiều khi chưa tốt, dẫn đến kết quả quản lý đạt hiệu quả chưa cao. Vì vậy, trong thời gian tới cần cải tiến cơ chế quản lý học viên theo hướng phát huy tinh thần chủ động, tự giác của học viên là chủ yếu. Đồng thời, cần có cơ chế cụ thể về việc phối hợp quản lý giữa cán bộ quản lý thuộc Phòng Đào tạo và giáo viên chủ nhiệm thuộc Khoa Đào tạo Chấp hành viên và các chức danh tư pháp khác.
(ii) Phương pháp quản lý giảng viên
Việc quản lý giảng viên trong quá trình đào tạo cũng là một khâu hết sức quan trọng góp phần vào việc nâng cao chất lượng đào tạo. Với đặc thù của hoạt động đào tạo nghề tại Học viện Tư pháp, nên giảng viên được mời giảng Chấp hành viên chủ yếu là các Chấp hành viên của cơ quan thi hành án, các cán bộ thuộc Cục Thi hành án dân sự và một số giảng viên của Đại học Luật Hà Nội, Đại học Quốc gia Hà Nội. Đây là những giảng viên kiêm nhiệm, không phải là giảng viên cơ hữu của Học viện. Chính vì vậy, việc quản lý đối với những giảng viên này phải có phương pháp quản lý phù hợp. Với các khoá đào tạo vừa qua, Khoa Đào tạo Chấp hành viên và các chức danh tư pháp khác chịu trách nhiệm liên hệ mời giảng đối với giảng viên, đồng thời quản lý giảng viên về mặt chuyên môn. Mỗi buổi giảng của từng giảng viên, Khoa luôn phân công giáo viên chủ nhiệm lớp ngồi nghe giảng để nhận xét về buổi giảng. Ngoài ra, tại các buổi họp Tổ chuyên môn với sự tham gia đông đủ của các giảng viên, các vấn đề chuyên môn sẽ được đưa ra thảo luận và kết luận làm cơ sở cho việc giảng trên lớp của các giảng viên. Sau một tuần học, Khoa phát phiếu khảo sát lấy ý kiến của học viên đối với từng buổi giảng của giảng viên. Trên cơ sở tổng hợp phiếu khảo sát, Khoa đã có những góp ý đối với giảng viên, đồng thời điều chỉnh việc mời giảng cho phù hợp. Bên cạnh đó, Phòng đào tạo là đơn vị quản lý giảng viên về giờ giấc lên lớp và việc duy trì buổi giảng. Mỗi buổi giảng của giảng viên trên lớp, Phòng đào tạo luôn phân công một cán bộ quản lý khoá theo dõi, giám sát việc lên lớp của giảng viên. Các khóa học vừa qua, Khoa và Phòng Đào tạo đã có sự phối hợp tốt trong việc quản lý giảng viên, góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy và nề nếp lên lớp của các giảng viên.
Phương pháp đánh giá kết quả đào tạo Chấp hành viên cũng không kém phần quan trọng trong việc góp phần nâng cao chất lượng đào tạo Chấp hành viên nói riêng và các chức danh tư pháp nói chung. Tuy nhiên, muốn làm sáng tỏ vấn đề này thiết nghĩ cần phải đề cập qua đến vấn đề nội dung và phương pháp giảng dạy đối với chức danh Chấp hành viên. Đây là cơ sở, căn cứ để xác định phương pháp đánh giá kết quả học tập của học viên Chấp hành viên.
Đánh giá kết quả của các học viên trong việc tiếp thu các kỹ năng nghề nghiệp không phải chỉ thông qua việc kiểm tra, thi cử vào cuối kỳ của khoá học. Việc đánh giá phải được tiến hành thường xuyên, định kỳ và trong cả quá trình đào tạo nghề Chấp hành viên. Nội dung, phương pháp giảng dạy khác nhau thì phương pháp đánh giá kết quả của học viên Chấp hành viên cũng khác nhau. Nội dung khoá đào tạo nghề nghiệp Chấp hành viên bao gồm hai phần chính: Phần đào tạo lý thuyết, cung cấp các kiến thức cơ bản cho học viên và phần đào tạo kỹ năng nghề nghiệp của học viên. Vì vậy đối với hai phần này cũng phải có phương pháp đánh giá kết quả đào tạo một cách khác nhau.
Đối với những nội dung giảng dạy nhằm cung cấp các kiến thức pháp luật cơ bản cho học viên thì thông thường giảng viên sẽ sử dụng phương pháp thuyết trình. Để đánh giá kết quả học tập của học viên hay đánh giá học viên tiếp thu bài giảng đến mức độ nào? Học viên có nắm được kiến thức mà giảng viên truyền đạt không? Thông thường giảng viên Chấp hành viên cho học viên làm bài kiểm tra sau khi kết thúc một bài giảng. Ngoài ra, cũng có những giảng viên cho phép các học viên đặt các câu hỏi vào cuối buổi giảng hoặc có thể cắt ngang để hỏi trong lúc giảng bài. Các câu hỏi đặt ra này sẽ mang lại sự phản hồi tới giảng viên về sự hiểu biết, sự tiếp thu của học viên đối với bài giảng của giảng viên.
Đối với những nội dung giảng dạy nhằm cung cấp kỹ năng nghề nghiệp cho các học viên trong các giờ thảo luận, giải quyết tình huống việc đánh giá kết quả đào tạo thông qua việc học viên trình bày ý kiến của mình để giải quyết tình huống thực tế như thế nào, sau đó để những học viên khác có ý kiến bình luận hoặc thông qua việc thực hành của học viên. Qua đó giảng viên nắm được là học viên đã vận dụng kiến thức cơ bản đã được học vào giải quyết các tình huống cụ thể như thế nào hoặc các kỹ năng mà học viên sử dụng khi thực hành ra sao. Như vậy, đối với nội dung giảng dạy này, việc đánh giá kết quả đào tạo của học viên cần đánh giá thông qua việc thực hành của học viên.
Tuy nhiên, trên đây mới là phương pháp, biện pháp đánh giá sự tiếp thu của học viên được sử dụng trong quá trình giảng dạy, đào tạo của giảng viên, của người hướng dẫn. Để có sự đánh giá đúng đắn đối với kết quả của học viên, trong đào tạo Chấp hành viên đã sử dụng phương pháp đánh giá bằng hình thức kiểm tra và thi trong suốt quá trình học của học viên. Cụ thể, chương trình đào tạo Chấp hành viên được thiết kế sau hai hoặc ba bài sẽ có một bài đối thoại kiểm tra và sau một số tiết nhất định sẽ có một bài thi kết thúc học phần và được sử dụng hình thức thi viết để giải quyết các tình huống cụ thể. Việc các học viên tham gia các kỳ kiểm tra định kỳ sau các bài lý thuyết, thực hành và các bài thi học phần bên cạnh mục đích rèn luyện kỹ năng viết bài thi còn có mục đích quan trọng đó là rèn luyện kỹ năng trình bày cách giải quyết vấn đề cụ thể để chuẩn bị cho kỳ thi kết thúc khoá học. Cụ thể, kết thúc khóa học học viên Chấp hành viên còn phải tham gia kỳ thi tốt nghiệp. Kết quả của kỳ thi tốt nghiệp sẽ góp phần vào việc đánh giá một cách toàn diện về kết quả của học viên nói riêng và kết quả đào tạo nói chung.
Chương trình đào tạo nghiệp vụ thi hành án được thực hiện trong 6 tháng. Để việc dạy và học có hiệu quả, Khoa đào tạo Chấp hành viên & CCDTPK yêu cầu các học viên phải thực hiện được các yêu cầu cụ thể (download văn bản)
|